“[edukacja finansowa] … może dopomóc w zaszczepieniu ludziom wiedzy finansowej niezbędnej do tworzenia budżetów gospodarstw domowych, inicjowania planów oszczędzani i podejmowania strategicznych decyzji inwestycyjnych. Takie planowanie finansowe może dopomóc rodzinom w sprostaniu zobowiązaniom terminowym i maksymalizacji ich dobrobytu w długim okresie, szczególnie cenne jest zaś dla tych populacji, których nasz system finansowy tradycyjnie nie obsługuje w sposób dostateczny.” (Alan Greenspan, 2002)
Około połowa ludzi w Polsce żyje w ubóstwie bądź jest nim zagrożona. Wśród nich ponad 9 milionów to osoby dorosłe o niskich dochodach, ale aktywnie poszukujące poprawy własnych warunków życia. Osoby te jednak rzadko oszczędzają, bo „nie ma z czego”. „Żyją z dnia na dzień”, bo nie wierzą, że są w stanie zrealizować jakiekolwiek cele w przyszłości. Z drugiej strony, często pożyczają, aby poradzić sobie ze spadającymi nagle „jak grom z jasnego nieba” kryzysami finansowymi, lub, aby kupić na raty dobra trwałego użytku, nie licząc się z konsekwencjami podjętych zobowiązań. W ich praktykach oszczędnościowych i pożyczkowych nie ma planu, strategii. Ta grupa społeczna jest zmuszona do tworzenia własnych praktyk i strategii finansowych metodą prób i błędów. Biorąc pod uwagę jej drobne zasoby, bardzo często płaci za to niebagatelną cenę, ograniczając szanse poprawy swoich warunków życia. Jednak mniej zamożni nie są skazani na niestabilną sytuację finansową, odpowiednia edukacja finansowa jest w stanie zmienić ten stan rzeczy.
Celem edukacji finansowej jest nauka racjonalnego dysponowania pieniędzmi. Dzięki niej zmienia się postawa osób o niskich dochodach na taką, która pozwala przywrócić wiarę w możliwość wpływu na swój własny los. To zaś daje szansę, iż inne programy i działania społeczne organizacji pozarządowych czy tez instytucji samorządowych i publicznych, skierowane do tej grupy będą skuteczniejsze. Chodzi, więc o nakłonienie Polaków do nauki przedsiębiorczości, rozumianej nie tylko jako tworzenie własnego biznesu, lecz przede wszystkim – gospodarowania własnymi finansami i myślenia o przyszłości. Edukacja finansowa jest zatem kluczem do przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu oraz do udziału obywateli w życiu każdej społeczności.
Badania pokazują, że najważniejszymi tematami edukacji finansowej wśród gospodarstw domowych w Polsce są: długofalowe planowanie finansów domowych; systematyczność w oszczędzaniu; zarządzanie sytuacjami kryzysowymi i racjonalne pożyczanie; podstawy działania i oferty instytucji finansowych.
Edukacja finansowa ma charakter społeczny, a zarazem znaczny potencjał w rozwoju rynku i jest inwestycją dla społeczności lokalnych. Dąży, bowiem do poprawy warunków bytowych mniej zamożnych ludzi, podnosząc jednocześnie poziom ich świadomości rynkowej i siły nabywczej.
Doświadczenia z pilotażowego projektu MFC – „Zaplanuj swoją przyszłość” w Polsce (2004-2006) udowodniły, iż cel edukacji finansowej jest możliwy do realizacji. Połowa uczestników warsztatów wyzbyła się negatywnych postaw związanych z planowaniem finansów i oszczędzaniem. Edukacja finansowa to dla społeczności lokalnych inwestycja, która pozwoli rozwiązać ważne problemy społeczne, a w przyszłości pomóc w zrównoważonym rozwoju.
Aby dowiedzieć się więcej na temat Edukacji Finansowej zachęcamy do zapoznania się z materiałami:
- W kierunku stabilnej przyszłości - edukacja finansowa dla osób o niskich dochodach w Polsce.
Artykuł podsumowuje potrzeby w zakresie edukacji finansowej osób o niskich dochodach w Polsce, ukazuje potencjał wypracowanych narzędzi "Zaplanuj swoją przyszłość" oraz zawiera przemyślenia na temat strategii dystrybucji edukacji finansowej w Polsce.
- Priorytety wzmacniania edukacji finansowej wśród ubogich rodzin w Polsce.
Najistotniejsze wnioski płynące z badań jakościowych przeprowadzonych przez Centrum Mikrofinansowe w lecie 2004 roku.